Blog

Bir önceki bültenimizde de yer aldığı üzere; 7194 Sayılı Dijital Hizmet Vergisi ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun, 7 Aralık 2019 tarih ve 30791 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Dört bölümden ve 53 maddeden oluşan Kanun yürürlüğe girmezden evvel, içeriğindeki hususlardan bir kısmına ilişkin değerlendirmelerimize 2019/85, 86, 87, 88, 89, 90 nolu Bültenlerimizde konu başlıkları itibariyle ayrı ayrı yer verilmiştir.

Nitekim;

– Kanun’un, binek otomobillere yeniden gider ve amortisman kısıtlaması getirilmesine yönelik 13. ve 14. maddeleriyle ilgili değerlendirmelerimize 2019/85 sayılı Bültenimizde,

– Kanun’un, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanun’un 103. Maddesini yeniden düzenleyen, yüksek gelir elde edenlerden daha fazla vergi alınmasını sağlanmak üzere, 500.000,00 TL ve üzerinde gelir elde edenlerin gelirlerinin 500.000,00 TL’yi aşan kısmı için %35 yerine %40 oranında vergi alınmasını amaçlayan 17. maddesine ilişkin değerlendirmelerimize 2019/86 sayılı Bültenimizde,

– Kanun’un 15. maddesiyle, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanun’un 86. Maddesini yeniden düzenleyen ve gelir vergisi tarifesinin 4’üncü gelir diliminde yer alan tutarın (500 bin TL’nin) üzerinde ücret geliri elde edenlerin beyanname vermesini zorunlu hale getiren düzenlemelere ilişkin değerlendirmelerimize yine 2019/86 sayılı Bültenimizde,

– Kanun’un, izaha davet müessesesinde sürelerin ve tutarların artırılması, cezada indirim oranının artırılması, kanun yolundan vazgeçme müessesesi ihdas edilmesi, sahte belge düzenleme riski yüksek olduğu tespit edilen mükelleflerle ilgili yeni tedbirler alınması gibi 213 sayılı Vergi Usul Kanunda önemli değişikliklerin yapıldığı 24., 25., ve 26. maddelerine ilişkin değerlendirmelerimize 2019/87 sayılı Bültenimizde,

– Kanun’un ilk yedi maddesi ile yeni ihdas edilen dijital hizmet vergisine ilişkin değerlendirmelerimize 2019/88 sayılı Bültenimizde,

– Kanun’un 9. Maddesi ile yeni ihdas edilen konaklama vergisine ilişkin değerlendirmelerimize 2019/89 sayılı Bültenimizde,

– Kanun’un 30 ila 37’inci maddeler ile yeni ihdas edilen değerli konut vergisine ilişkin değerlendirmelerimize 2019/90 sayılı Bültenimizde,

yer verilmiştir.

Bu bültenimizde ise 7194 sayılı Kanunda yer alan diğer bazı düzenlemelere yer verilmiş olup, buna ilişkin değerlendirmeler konu başlıkları itibariyle aşağıdaki gibidir;

1. A) 193 Sayılı GVK’unda yapılan değişiklikle, belirli bir tutardaki taşıma bedeli gelir vergisinden istisna edilmiştir

 

7193 sayılı Kanun’un 11. maddesiyle, 193 sayılı Kanunun 23’üncü maddesinin birinci fıkrasının (10) numaralı bendinde yer alan “taşıma giderleri” ibaresinden sonra gelmek üzere aşağıdaki parantez içi hüküm eklenmiştir;

 

“(İşverenlerce taşıma hizmeti verilmeyen durumlarda, çalışılan günlere ait bir günlük ulaşım bedelinin 10 Türk lirasını aşmaması ve buna ilişkin ödemenin toplu taşıma kartı, bileti veya bu amaçla kullanılan ödeme araçlarının temini şeklinde yapılması şarttır. Ödemenin bu tutarı aşması hâlinde aşan kısım ile hizmet erbabına ulaşım bedeli olarak nakden yapılan ödemeler ve bu amaçla sağlanan menfaatler ücret olarak vergilendirilir. Bu istisnanın uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Hazine ve Maliye Bakanlığı yetkilidir.)”

Bilindiği üzere, 193 sayılı GVK’nun 23. Maddesinin 10. fıkrası uyarınca, hizmet erbabının toplu olarak işyerlerine gidip gelmelerini sağlamak maksadıyla işverenler tarafından yapılan taşıma giderleri gelir vergisinden istisnadır.

Yapılan bu değişiklikle, çalışanlara toplu taşıma kartı, bileti veya bu amaçla kullanılan ödeme araçları temin edilerek günlük 10 TL’ye kadar verilmekte olan taşıma bedeli gelir vergisinden istisna edilmiş olup bu ad altında yapılan ödemelerin 10 TL’yi aşması durumunda ise aşan kısım kümülatif ücret matrahına eklenip tevkifata tabi tutulacaktır.

Bu düzenleme 01/01/2020 tarihinde yürürlüğe girecektir.

1. B) Vergiye uyumlu mükelleflere vergi indirimi uygulamasından yararlanma şartları yumuşatıldı

Hatırlanacağı 6824 Sayılı Kanun’un 4’üncü maddesiyle 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun mülga mükerrer 121’inci maddesi başlığı ile yeniden düzenlenmiş ve 01/01/2018 tarihinden itibaren verilmesi gereken yıllık gelir ve kurumlar vergisi beyannamelerinde uygulanmak üzere vergiye uyumlu mükelleflere vergi indirimi getirilmişti. Akabinde 301 Seri Nolu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile uygulamanın usul ve esaslarına ilişkin açıklamada bulunulmuştu. 7162 sayılı Kanun ile 01/01/2019 tarihinden itibaren vergiye uyumlu mükelleflerin vergi indiriminden yararlanabilmeleri için uymaları gereken eksik ödeme sınırı 10 TL’den 250 TL’ye yükseltilmişti.

Vergiye uyumlu mükelleflere sağlanan vergi indiriminden faydalanabilmenin şartlardan biri de, verilmesi gereken tüm vergi beyannamelerinin süresinde verilmiş olması ve bu beyannameler üzerine tahakkuk eden vergilerin süresinde ödenmesi idi.

7193 sayılı Kanun’un 18. maddesiyle, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunun mükerrer 121’inci maddesinin ikinci fıkrasının (1) ve (3) numaralı bentleri ile beşinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“1. İndirimin hesaplanacağı beyannamenin ait olduğu yıl ile bu yıldan önceki son iki yıla ait vergi beyannamelerinin kanuni süresinde verilmiş (Kanuni süresinde verilen bir beyannameye ilişkin olarak kanuni süresinden sonra düzeltme amacıyla veya pişmanlıkla verilen beyannameler bu şartın ihlali sayılmaz.) olması,”

 

“3. İndirimin hesaplanacağı beyannamenin verildiği tarih itibarıyla, (1) numaralı bent kapsamındaki vergi beyannameleri üzerine tahakkuk eden vergilerin ödenmiş olması (Ödemenin, ilgili mevzuatı gereği istenilen bilgi ve belgelerin tam ve eksiksiz olarak ibraz edilmiş olması koşuluyla, vergi kanunları gereği doğan iade alacaklarından mahsuben yapılmış olması ve indirimden yararlanıldıktan sonra söz konusu iade alacağı tutarının mahsuben ödemesi talep edilen vergi borcu tutarının altına düşmesi hâlinde, eksik ödenmiş duruma gelen vergilerin mahsuben ödenmek istenilen tutarın %10’unu aşmaması kaydıyla, eksik ödenmiş vergiler dolayısıyla veya vergi kanunları gereğince, tecil edilerek belirlenen şartların gerçekleşmesine bağlı olarak terkin edilecek vergilerin, şartların sağlanamaması hâlinde kanunlarında belirlenen tecil süresinin sonunu takip eden onbeşinci günün bitimine kadar ödenmesi şartıyla, bu şart ihlal edilmiş sayılmaz.), ayrıca, vergi aslı (vergi cezaları ile fer’i alacaklar dâhil) 1.000 Türk lirasının üzerinde vadesi geçmiş borcunun bulunmaması,”

“Bu maddede geçen vergi beyannameleri ibaresi, yıllık gelir vergisi ve kurumlar vergisi beyannameleri, geçici vergi beyannameleri, muhtasar, muhtasar ve prim hizmet beyannameleri ile Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı vergi dairelerine verilmesi gereken katma değer vergisi ve özel tüketim vergisi beyannamelerini; vergi ibaresi, anılan Bakanlığa bağlı vergi dairelerine verilmesi gereken beyannameler üzerine tahakkuk eden vergileri ifade eder.”

Kanun metninde de anlaşıldığı üzere, 7194 Sayılı Kanun ile yapılan bu değişiklikle, vergiye uyumlu mükellef uygulamasından faydalanma şartlarında mükellefler lehine olumlu düzenlemeler yapılmıştır. Buna göre;

– Vergi beyannameleri ibaresi; yıllık gelir vergisi ve kurumlar vergisi beyannameleri, geçici vergi beyannameleri, muhtasar, muhtasar ve prim hizmet beyannameleri ile KDV ve ÖTV beyannameleri şeklinde genişletilerek yeniden sınırlandırılmıştır. Eskiden bu uygulamadan sadece gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri faydalanabilmekteyken yukarıda sayılan beyanname türleri uygulama kapsamında alınmış bu defa da veraset intikal vergisi veya damga vergisi beyannameler kapsam dışı tutulmuştur.

 

– Kapsama yeni alınan bu beyannameler üzerinden tahakkuk eden vergilere ilişkin ödeme koşulu da gelir ve kurumlar vergisi beyannamelerinin verilme süresine eşitlenmiştir. Buna uygun olarak zamanında verilen beyannameler üzerine tahakkuk eden vergilerin zamanında ödenmemesi halinde bu durum ihlal olmaktan çıkartılmış, “eksik ödemeler” ibaresi madde metninden çıkarılmıştır.

Buna göre, 2019 yılı içerisinde başka bir vergi beyannamesini kanuni süresinde vermiş, ancak beyanname üzerinden tahakkuk eden verginin ödemesini süresinde yapmamış bir mükellef, indirimin hesaplanacağı 2019 yılı kurumlar vergisi beyannamesini vermeden önce söz konusu vergiyi ve gecikme zammını öderse, beyannameyi verdiği gün itibarıyla indirim hakkından da yararlanabilecektir.

– Bir diğer husus mahsuben yapılan ödemelerde, sonradan yapılan tespitlere istinaden ödemenin eksik yapıldığının anlaşılması durumunda, %10 hata payı verilmiş, bu şekilde %10 oranına kadar eksik ödeme yapıldığını tespit edilmiş olması durumunun indirimden faydalanılmasına engel teşkil etmeyeceği hüküm altına alınmıştır.

Bu düzenleme, 01/01/2020 tarihinden itibaren verilmesi gereken yıllık gelir ve kurumlar vergisi beyannamelerinde uygulanmak üzere 07/12/2019 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

 

1. C) Telif kazançlarına ilişkin istisna düzenlemesine kısıtlama getirildi

 

Bilindiği üzere, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun Serbest Meslek Kazançlarında (İstisnalar) başlıklı 18’nci maddesine göre; Müellif, mütercim, heykeltraş, hattat, ressam, bestekâr, bilgisayar programcısı ve mucitlerin ve bunların kanuni mirasçılarının şiir, hikaye, roman, makale, bilimsel araştırma ve incelemeleri, bilgisayar yazılımı, röportaj, karikatür, fotoğraf, film, video band, radyo ve televizyon senaryo ve oyunu gibi eserlerini gazete, dergi, bilgisayar ve internet ortamı, radyo, televizyon ve videoda yayınlamak veya kitap, CD, disket, resim, heykel ve nota halindeki eserleri ile ihtira beratlarını satmak veya bunlar üzerindeki mevcut haklarını devir ve temlik etmek veya kiralamak suretiyle elde ettikleri hasılat Gelir Vergisinden müstesnadır. Eserlerin neşir, temsil, icra ve teşhir gibi suretlerle değerlendirilmesi karşılığında alınan bedel ve ücretler istisnaya dahildir. Yukarıda yazılı kazançların arızî olarak elde edilmesi istisna hükmünün uygulanmasına engel teşkil etmez. Serbest meslek kazançları istisnasının, bu Kanunun 94’üncü maddesi uyarınca tevkif suretiyle ödenecek vergiye şümulü yoktur.

 

Diğer taraftan, yine 193 sayılı GVK’nun 94/2-a maddesi hükmü uyarınca bu kapsama giren serbest meslek işleri dolayısıyla yapılan ödemelerden %17 oranında stopaj yapılmaktadır.

 

7193 sayılı Kanun’un 10. Maddesiyle 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 18’inci maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

 

“Bu madde kapsamındaki kazançları toplamı 103’üncü maddede yazılı tarifenin dördüncü gelir diliminde yer alan tutarı aşanlar bu istisnadan faydalanamazlar. Bu durumda olanların, 94’üncü maddenin birinci fıkrası kapsamında tevkifat yapma yükümlülüğü yoktur.”

 

Yapılan bu düzenlemeyle, 103. maddedeki gelir vergisi tarifesinin 4’üncü gelir diliminde yer alan tutarın (500 Bin TL’nin) üzerinde telif kazancı elde eden serbest meslek erbapları, 18’nci madde kapsamındaki bu istisnadan faydalanamayacaklar ve kazançlarının tamamı için beyanname vereceklerdir. Ancak yukarıda belirtilen ve %17 oranında tevkif suretiyle ödenen vergiler ise beyannamede üzerinden hesaplanan vergiden ayrıca mahsup edilecektir.

 

Bu düzenleme de 10/01/2020 tarihinden itibaren elde edilen gelirlere uygulanmak üzere 7/12/2019 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

 

1. D) Karşı tarafa yükletilen vekalet ücretini ödemekle yükümlü olanların ödemenin avukatın müvekkiline yapılması

 

7193 sayılı Kanun’un 16. maddesiyle 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun sayılı 94’üncü maddesine ikinci fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiştir;

 

“9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu ile 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu uyarınca karşı tarafa yükletilen vekalet ücretini (icra ve iflas müdürlüklerine yatırılanlar dâhil) ödeyenler tarafından gelir vergisi tevkifatı yapılır.”

 

Buna göre, Kanun metninde anlaşılacağı üzere, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu ile Avukatlık Kanunu uyarınca karşı tarafa yükletilen vekalet ücretini (icra ve iflas müdürlüklerine yatırılanlar dahil) ödeyenler tarafından yapılan ödeme üzerinden tevkifat yapılacaktır.

 

Yapılan bu düzenleme de 7/12/2019 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

 

1. E) Kambiyo işlemlerinde BSMV oranın artırılmıştır

 

7193 sayılı Kanun’un 8. maddesiyle, 13/7/1956 tarih ve 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu’nun 33’üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan “binde biridir” ibaresi “binde ikisidir” şeklinde ve ikinci fıkrasında yer alan “yukarıdaki oranları aşmayacak şekilde yeniden tespit etmeye yetkilidir” ibaresi “kambiyo muamelelerinde on katına, vergiye tabi diğer muamelelerde ise kanuni seviyesine kadar artırmaya yetkilidir” şeklinde değiştirilmiştir.

 

Yapılan bu değişiklikle, kambiyo işlemlerinde banka ve sigorta muameleleri vergisi (BSMV) oranı binde 1’den binde 2’ye çıkartılmış, ayrıca bu oranı 10 katına kadar artırma konusunda Cumhurbaşkanına yetki verilmiştir.

 

Bu değişiklik 7/12/2019 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

 

1. F) Sporcular ve hakemlere ödenen ücretlerin vergilendirilmesine yönelik olarak yapılan değişiklikler

 

7194 Sayılı Kanun ile;

 

– Spor hakemlerine ödenen ücretlere yönelik mevcut gelir vergisi istisnası daraltılmış,

 

– Sporcular tarafından spor faaliyetinin icrası karşılığı elde edilen ücretlerin belirli durumlarda yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilmesi sağlanmış,

 

– Şehit yakınları ve gaziler ile başarılı sporculara yapılan yersiz ödemeler terkin edilmiş,

 

– Sporcu ve spor hakemlerine ödenen ücretlerin vergilendirilmesinde de etki edecek biçimde gelir vergisi tarifesine yeni dilim ve oran eklenmiş,

 

– Sporcuların ücretleri üzerinden kesilerek vergi dairesine ödenen gelir vergisinin spor kulüplerine iadesine yönelik uygulama yürürlükten kaldırılmış ancak, vergi iadesine yönelik işleyiş farklılaştırılmıştır.

 

Bunlara ilişkin değerlendirmeler aşağıdaki gibidir;

 

– Spor hakemlerine ödenen ücretlere yönelik mevcut gelir vergisi istisnası daraltılmıştır

 

Bilindiği üzere 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun (GVK) yürürlükteki 29’uncu maddesinin ilgili bölümü şu şekildedir.

 

“Teşvik İkramiye ve Mükafatları

Madde 29

Teşvik gayesiyle verilen aşağıda yazılı ikramiye ve mükafatlar Gelir Vergisi’nden müstesnadır:

1. ………………….
2. …………………
3. (2361 sayılı Kanunun 20’nci maddesiyle değişen bent) Spor yarışmalarını yöneten hakemlere ödenen ücretler.”

 

7193 sayılı Kanun’un 29. Maddesiyle 193 sayılı Kanunun 29 uncu maddesinin birinci fıkrasının (4) numaralı bendi; “4. Amatör spor yarışmalarını yöneten hakemlere ödenen ücretler (basketbol ve voleybol spor dallarının en üst liglerinde görev alanlar hariç);” aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

 

Yapılan bu düzenlemeyle, amatör spor yarışmalarını yöneten hakemlere ödenen ücretlere ilişkin istisna uygulanmasına devam edilmesine izin verilmiş ancak basketbol ve voleybol spor dallarının en üst liglerinde görev hakemlere ödenen ücretlere ilişkin istisna ise kaldırılmıştır.

 

Kanun teklif aşamasında istisnanın tamamen kaldırılmasına yönelik olarak düzenleme öngörülmüşken, komisyon görüşmeleri sırasında amatör spor dallarının gelişimini teşvik etmeye yönelik çalışmalara ihtiyaç duyulduğu ve bu bağlamda amatör spor dallarında görev alan hakemlere ödenen ücretlere yönelik istisna uygulamasının devam etmesinin faydalı olacağı gerekçesiyle verilen önergelerle madde bu halini almıştır.

 

– Sporcuların ücretleri üzerinden kesilerek vergi dairesine ödenen gelir vergisinin spor kulüplerine iadesine yönelik uygulama yürürlükten kaldırılmış ancak, vergi iadesine yönelik işleyiş farklılaştırılmıştır

 

Bilindiği üzere 3289 sayılı Kanunun Ek 12’nci maddesiyle, Türkiye’de faaliyette bulunan; Spor Genel Müdürlüğü veya Türkiye Futbol Federasyonuna tescil edilmiş olan ve Türkiye’de faaliyette bulunan spor kulüpleri ile Türkiye Futbol Federasyonu veya bağımsız spor federasyonlarına kayıt ve tescilini yaptıran sportif alanda faaliyette bulunan sermaye şirketleri tarafından sporculara ödenen ücretlerden tevkif edilerek ilgili vergi dairesine yatırılan gelir vergisi tutarlarının, amatör spor dallarında kullanılmak üzere, 01.05.2018 tarihinden itibaren ilgili işverene red ve iade edilmesi sağlanmaktadır.

 

Bu uygulamaya ilişkin detayla 13.06.2018 tarih ve 30450 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Sporcu Ücretlerinden Tevkif Yoluyla Alınan Gelir Vergisinin İadesi Hakkında Yönetmelik ile belirlenmiş olup buna göre 01.05.2018 tarihinden itibaren ödenen ücretler üzerinden tevkif edilen vergilerin iadesi yapılmaktadır.

 

7193 sayılı Kanunun 40’ncı maddesiyle 3289 sayılı Gençlik ve Spor Hizmetleri Kanununun Ek 12’nci maddesi başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

 

“Amatör sporun desteklenmesi

EK MADDE 12- Gençlik ve Spor Bakanlığı, Türkiye Futbol Federasyonu ve bağımsız spor federasyonlarına tescil edilmiş olan ve Türkiye’de faaliyette bulunan spor kulüpleri ve sportif alanda faaliyette bulunan sermaye şirketleri tarafından sporculara ödenen ücretlerden tevkif edilerek ilgili vergi dairesine kanuni süresinde beyan edilen ve ödenen gelir vergisinden Gençlik ve Spor Bakanlığının talebi üzerine Hazine ve Maliye Bakanınca uygun görülen pay, Gençlik ve Spor Bakanlığı adına açılacak özel hesaba Hazine ve Maliye Bakanlığınca aktarılır. Özel hesaba aktarılan tutarlar aşağıdaki harcamalar dışında kullanılamaz:

 

1. a) Amatör spor dallarında sportif faaliyet gösteren sporculara, bunların çalıştırıcılarına ve diğer spor elemanlarına yapılan ücret ve ücret sayılan ödemeler (Her bir sporcu, çalıştırıcı ve diğer spor elemanları için yıllık olarak yapılacak ödeme, 31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 103 üncü maddesinde yazılı tarifenin üçüncü gelir diliminde yer alan ve ilgili yılda ücretler için geçerli olan tutarın üç katını aşamaz.),

 

1. b) Bu fıkranın (a) bendi kapsamındaki sporcu, çalıştırıcılar ve diğer spor elemanlarının, sportif faaliyetlerine ilişkin iaşe, ibate, seyahat, sağlık, eğitim-öğretim harcamaları ile amatör spor dallarına ilişkin hazırlık kampları, müsabaka, malzeme ve ekipman, federasyon vize, lisans, tescil ve katılım harcamaları. Özel hesaptan spor kulüpleri ve sportif alanda faaliyette bulunan sermaye şirketlerine aktarılan tutarlar ile bu tutarlardan yapılan harcamalar, gelir ve kurumlar vergisi uygulamalarında gelir, gider, indirim veya maliyet olarak dikkate alınamaz.

 

Özel hesaba aktarılan tutarların kullanılması ve denetlenmesi ile maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Gençlik ve Spor Bakanlığı müştereken yetkilidir.”

 

Söz konusu değişikliğe göre artık spor kulüpleri ve sportif alanda faaliyette bulunan sermaye şirketleri tarafından sporculara ödenen ücretlerden tevkif edilerek muhtasar beyanname ile beyan edilen vergiler, ilgili işverenlerce açılan özel hesaplara iade edilmeyecek; bu vergilerden, Gençlik ve Spor Bakanlığı’nın talebi üzerine Hazine ve Maliye Bakanı’nca uygun görülen pay, Gençlik ve Spor Bakanlığı adına açılacak özel hesaba Hazine ve Maliye Bakanlığı’nca aktarılacak ve maddede belirtilen amaçlar dahilinde kullanılmak üzere, özel hesaptan spor kulüpleri ve sportif alanda faaliyette bulunan sermaye şirketlerine aktarılacaktır. Bu tutarlar ile bu tutarlardan yapılan harcamalar, gelir ve kurumlar vergisi uygulamalarında gelir, gider, indirim veya maliyet olarak dikkate alınmayacaktır.

 

Düzenleme 01.01.2020 tarihinde yürürlüğe girecektir.

 

– Şehit yakınları ve gaziler ile başarılı sporculara yapılan yersiz ödemeler terkin edilmiştir

 

7193 sayılı Kanunun 48’inci maddesiyle 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.

 

“GEÇİCİ MADDE 79- 5434 sayılı Kanunun mülga 64 üncü maddesi, bu Kanunun 47 nci maddesinin sekizinci fıkrası ile 2330 sayılı Kanun veya 2330 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını gerektiren kanunlara, 1005 sayılı Kanun, 3713 sayılı Kanunun ek 3 üncü maddesine, 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanuna ve 24/6/2008 tarihli ve 5774 sayılı Başarılı Sporculara Aylık Bağlanması ile Devlet Sporcusu Unvanı Verilmesi Hakkında Kanuna göre aylık bağlanmış olanların kendilerine veya bunlardan ölenlerin hak sahiplerine, bu kapsamda maddenin yürürlük tarihine kadar yapılan ve bu Kanunun 96 ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında olduğu Kurumca tespit edilen fazla veya yersiz ödemelere ilişkin borç çıkarılmaz, çıkarılmış borçların ödenmemiş olan kısımları terkin edilir, maddenin yayımı tarihinden önce tahsil edilmiş tutarlar iade ve mahsup edilmez.

2330 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin ikinci fıkrasının üçüncü, dördüncü, beşinci ve altıncı cümlelerine aykırı olacak şekilde ödenen ve bu Kanunun 96 ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında olduğu Kurumca tespit edilen fazla veya yersiz olarak yapılan ödemeler hakkında da birinci fıkra hükümleri uygulanır.”

 

– Sporculara yapılan ücret ve ücret sayılan ödemelerden yapılacak gelir vergisi tevkifatı ve yeni ücretlendirme sistemi hakkında

 

7193 sayılı Kanunun 21’inci maddesiyle 193 sayılı Kanunun geçici 72’nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “31/12/2019” ibaresi “31/12/2023” şeklinde, fıkranın (a) bendinin (1) numaralı alt bendinde yer alan “% 15,” ibaresi “%20,” şeklinde ve ikinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

 

“(2) Bu ödemeler üzerinden 94 üncü madde kapsamında ayrıca tevkifat yapılmaz. Bu madde kapsamındaki gelirler toplamının, 103 üncü maddede yazılı tarifenin dördüncü diliminde yer alan tutarı aşması hâlinde, bu gelirler yıllık beyannameyle beyan edilir. Yıllık beyanname verilmesi durumunda, beyan edilen bu gelirler üzerinden hesaplanan gelir vergisinden, tevkifat yapmakla sorumlu olanlarca vergi dairesine ödenmiş olması şartıyla, bu Kanuna göre kesilen vergiler mahsup edilir.”

 

Yapılan bu değişiklikle, 193 Gelir Vergisi Kanunun sporculara yapılan ücret ve ücret sayılan ödemelerden yapılacak gelir vergisi tevkifatı oranlarını belirleyen geçici 72’nci maddesinin uygulama süresi 31/12/2019 tarihinden 31/12/2023 tarihine uzatılmış ayrıca lig usulüne tabi spor dallarında en üst liglerdeki sporculara yapılan ücret ve ücret sayılan ödemelerden yapılan tevkifat oranı %20 olarak değiştirilmiştir.

 

Maddenin “31/12/2019” ibaresini “31/12/2023” şeklinde değiştiren hükmü 7/12/2019 tarihinde yürürlüğe girmiş olup diğer hükümleri ise 01/01/2020 tarihinden itibaren elde edilen gelirlere uygulanmak üzere 7/12/2019 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

 

Yine 7193 sayılı Kanunun 22’inci maddesiyle 193 sayılı Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.

“GEÇİCİ MADDE 91- 1/1/2019-31/12/2019 tarihleri arasında elde edilen ücret gelirlerine, bu maddeyi ihdas eden Kanunla 103 üncü maddede yapılan değişiklik öncesi tarife uygulanır.

Mükerrer 123 üncü maddeye bu maddeyi ihdas eden Kanunla eklenen 40/1 maddesi ile 68 inci maddede yer alan 5.500 Türk liralık kira tutarı hakkında, 2019 yılına ilişkin olarak 1/1/2020 tarihinden itibaren geçerli olacak şekilde yeniden değerleme yapılmaz.

Geçici 72 nci maddenin birinci fıkrasının (a) bendinin (1) numaralı alt bendinde ve ikinci fıkrasında bu maddeyi ihdas eden Kanunla yapılan değişiklikler, 1/11/2019 tarihinden önce akdedilerek geçerlilik kazanmış sporcu sözleşmeleri kapsamında yapılan ücret ödemelerine uygulanmaz. Daha önceki sözleşmeler kapsamında yapılan ücret ödemeleri için geçici 72 nci maddenin değişiklik öncesi hükümleri uygulanır. 1/11/2019 tarihinden önceki sözleşmelere ilişkin olarak 1/11/2019 tarihinden sonra yapılan süre uzatımı ve ücreti etkileyen değişiklikler bu kapsamda değildir.”

 

Düzenleme yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.

 

Spora ve sporculara yönelik değişiklikler birlikte değerlendirildiğinde;

 

– Sporculara yönelik özel vergileme sisteminin uygulama süresi 31/12/2023 tarihine kadar uzatılmıştır.

 

– Lig usulüne tabi spor dallarından en üst ligdeki müsabakalara katılan spor kulüpleri tarafından sporcularına yapılan ödemeler üzerinden yapılan vergi tevkifatı oranı %15’den %20’ye çıkarılmış, diğer alt ligler ve lig usulüne tabi olmayan spor dallarındaki sporculara yapılan ödemeler üzerindeki vergi tevkifat oranında herhangi bir değişik yapılmamıştır.

 

– Tüm sporcular için geçerli olmak üzere, “ücret ödemeleri üzerinden yıllık beyanname verilmez, diğer gelirler dolayısıyla beyanname verilmesi halinde de bu gelirler beyannameye dahil edilmez.” uygulaması terk edilerek hükmü kaldırılarak, vergi tevkifatının nihai vergileme olmasından vazgeçilmiş, 193 sayılı GVK’nın 103’üncü maddesinde yapılan düzenlemelere göre, belirli tutarın üzerinde gelir elde eden sporcuların da yıllık beyanname vermeleri sağlanmıştır.

Hatırlanacağı üzere, 7193 Sayılı Dijital Hizmet Vergisi ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun, 21.11.2019 tarihinde TBMM’de kabul edilmiş olup söz konusu Kanun’un onaylanmasını müteakip Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmesi beklenmekteyken bahsi geçen Kanun, Cumhurbaşkanlığınca onaylanmayıp veto edilerek bir daha görüşülmek üzere Meclis’e iade edilmişti.

Nitekim 7193 sayılı Kanun ile, birçok Kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklikler yapılarak bir nevi Kanun torba haline getirilmişti.

Bunlardan bir tanesi de; 7193 sayılı Kanun’un 50 Maddesi ile, 14/3/2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun geçici 8’inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “31/12/2019” ibaresi “30/6/2022” şeklinde değiştirilmiş, fıkraya “üretim faaliyeti durdurulamaz ve” ibaresinden sonra gelmek üzere “çevre mevzuatına uyuma yönelik yatırımların gerçekleştirilmemesi ve çevre mevzuatı açısından gerekli izinlerin tamamlanmaması nedeniyle” ibaresi ve ikinci cümlesinden sonra gelmek üzere yeni bir metin eklenmişti.

Bu defa 2 Aralık Pazartesi günü İletişim Başkanlığından yapılan açıklamada, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın, 7193 sayılı Kanun’u, bir kez daha görüşülmesi için Anayasa’nın 89 ve 104’üncü maddeleri uyarınca o gün TBMM’ye geri gönderdiği ifade edilerek, veto gerekçesinin yer aldığı uzun bir bilgilendirme metni yayımlanmıştı.

Açıklamada, söz konusu kanunun geri gönderilme gerekçesi olarak özetle; Kanunda diğer düzenlemelerin yanında, elektrik üretim işletmelerine çevre mevzuatı açısından gerekli izinleri tamamlamaları (bacalarına filtre takmaları) amacıyla 31.12.2019 tarihine kadar tanınan sürenin nihayetinde 30.6.2022 tarihine kadar uzatılmasının öngörülmekte olduğu, oysa değişiklik öngörülen düzenlenin ilk olarak 14.3.2013 tarihli ve 6446 sayılı Kanun’da yer aldığı ve bunun için 31.12.2018 tarihine kadar süre verildiği, daha sonra da 4.6.2016 tarihli ve 6719 sayılı Kanunla bu sürenin 31.12.2019 olarak belirlendiği, böylece 2013 yılından 2019 yılı sonuna kadar çevre mevzuatının gerektirdiği yükümlülükleri yerine getirmeleri (bacalarına filtre takmaları) için bu şirketlere yaklaşık 7 yıl süre tanındığı, verilen sürenin, yatırımcı şirketler bakımından hem finansal hem teknik gereklilikleri karşılama konusunda yeterli olduğu, bununla birlikte, insan sağlığı ve çevrenin korunmasının da devletin başta gelen anayasal ödevi ve herkesin insani görevi olduğu, hal böyle iken evvelce elektrik üretim şirketlerine tanınan ve esasen yeni mevzuata uyum sağlama ihtiyacından kaynaklanan yaklaşık 7 yıllık geçiş süresi uyum için yeterli olmasına rağmen incelenen 7193 sayılı Kanunla bu sürenin nihayetinde 2,5 yıl kadar daha uzatılmasının devletin insan sağlığı ve çevreyi koruma ödevi ile bağdaşmayacağı, bu sebeple incelenen Kanunun 50’nci maddesinin yeniden değerlendirilmesinde fayda görüldüğü, bu gerekçelerle uygun görülmeyen 7193 sayılı ‘Dijital Hizmet Vergisi ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un, 50’nci maddesinin Türkiye Büyük Millet Meclisince bir kez daha görüşülmesi için Anayasa’nın 89 ve 104 üncü maddeleri uyarınca geri gönderildiği açıklamalarına yer verildiği görülmüştür.

Böylece 2 Aralık 2019 tarihinde TBMM Başkanlığına geri gelen Kanun, 3-4 Aralık 2019 tarihleri arasında hızlıca komisyonlarda görüşülmüş, 50. Maddesi tamamen iptal edilip takip eden maddeleri de birer madde geri kaydırılarak, 5 Aralık 2019 tarihinde 7194 Kanun numarası ile Meclis tarafından aynen kabul edilmiştir.

7 Aralık 2019 tarih ve 30791 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7194 sayılı Dijital Hizmet Vergisi ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un tam metni ekteki gibidir.

Kanun yürürlüğe girmezden evvel içeriğindeki hususlardan bir kısmına ilişkin değerlendirmelerimize 2019/85, 86, 87, 88, 89 nolu Bültenlerimizde konu başlıkları itibariyle ayrı ayrı yer vermiştir.

Orada da değindiğimiz üzere, 7194 Sayılı Kanun’un dört bölümden ve 53 maddeden oluşmaktadır.

Kanun’un;

– İlk yedi maddesi ve ilk üç bölümünde yeni ihdas edilen dijital vergisi düzenlenmiş,

– Dördüncü bölümde yer alan 30 ila 37’inci maddeler ile (Emlak Vergisi Kanunu’na eklenen 42 ila 49’uncu maddelerle) değerli belirlenen tutarı aşan konutlardan alınmak üzere değerli konut vergisi ihdas edilmiş,

– Dördüncü bölümde yer alan 9. Madde ile, tıpkı dijital hizmet vergisi ve değerli konut vergisi gibi yeni ihdas edilen konaklama hizmeti ile bu hizmetle birlikte sunulan hizmetlerden alınmak üzere konaklama vergisine ilişkin düzenlemelere yer verilmiş,

– Kanun’un 24, 25, 26 ve 26. Maddeleri ile 213 sayılı Vergi Usul Kanunda, izaha davet müessesesinde sürelerin ve tutarların artırılması, cezada indirim oranının artırılması, kanun yolundan vazgeçme müessesesi ihdas edilmesi, sahte belge düzenleme riski yüksek olduğu tespit edilen mükelleflerle ilgili yeni tedbirler alınması gibi önemli değişiklikler yapılmış,

– Kanun’un 17 Maddesi ile 193 sayılı Gelir Vergisi Kanun’un 103. Maddesi yeniden düzenlenerek, yüksek gelir elde edenlerden daha fazla vergi alınmasının sağlanması amacıyla, mevcut tarifenin ilk dört dilimi aynen korunmak suretiyle 500.000,00 TL’ye kadar gelir elde eden grupların vergi yüklerinde herhangi bir değişiklik yapılmadan 500.000,00 TL ve üzerinde gelir elde edenlerin gelirlerinin 500.000,00 TL’yi aşan kısmı için %35 yerine %40 oranında vergi alınması amaçlanmış,

– Kanun’un 15. Maddesiyle yine 193 sayılı Gelir Vergisi Kanun’un 86. Maddesi yeniden düzenlenerek, gelir vergisi tarifesinin 4’üncü gelir diliminde yer alan tutarın (500 bin TL’nin) üzerinde ücret geliri elde edenlerin beyanname vermesi zorunlu hale getirilmiş,

– Kanun’un 13. ve 14 maddeleriyle, binek otomobillere yeniden gider ve amortisman kısıtlaması getirilmiştir.

Dikkat çekilmesi gereken önemli hususlardan bir tanesi de, Kanun’un yürürlük maddeleri ile kanunların geriye yürümezliği ilkesinin epey zorlanmış olmadır.

Kanun’un 01/04/2020 veya 01/01/2020 tarihlerinde yahut yayımını takip eden üçüncü ayın sonunda yürürlüğe girecek maddeleri açısından bir sorun yaşanmayabilir. Fakat, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nda yer alan gelir vergisi tarifesini (ücret geliri dışındaki gelirler için) %35’ten %40’a çıkaracak olan düzenleme, 01/01/2019 tarihinden beri elde edilegelmekte olan ve takip eden 2020 yılının Mart ayında beyan edilecek olan gelirler için de uygulanmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Oysa kanunların geriye yürümezliği ilkesi gereği bu düzenlemenin 01/01/2020 tarihinden itibaren elde edilmeye başlanacak olan gelirlere uygulanmak üzere girecek şekilde düzenlenmiş olsaydı bu ilke de zorlanmamış olurdu.

Bu tür durumlarda henüz tamamlanmamış bir olay sebebiyle gerçek manada geriye yürümezlik söz konusu olmadığı için Yasama yahut Yürütme, özellikle vergi alanında zaman zaman buna benzer düzenlemeler yapmakta, düzenlemeler dava konusu edildiği vakit kamu yararı gerekçe gösterilerek Yargının da Yasama ve Yürütmenin yanında yer aldığı görülmektedir.

Kanun’un bahsi geçen maddesinin bu haliyle, yani 01 Ocak 2019 tarihinden bu tarafa elde edilegelen gelirleri de kapsayacak şekilde, takvim yılının kapanmasına, vergilendirme döneminin tamamlanmasına, vergiyi doğuran olayın gerçekleşmesine sayılı günler kala yürürlüğe girmiş olması geriye yürümezlik ilkesini ciddi manada zorlamış olmaktadır. Bu durum vatandaşların, mükelleflerin Yasama organına olan güvenini de zedelemektedir. Nitekim vatandaşların mali sonuçları olan bir işlem tesis etmezden evvel mevcut mali düzenlemeleri esas alarak vergi planlaması yapması, iş ve işlemi yapıp yapmamaya, vergi doğuran olayı başlatıp başlatmamaya öyle karar vermesi doğal haklarıdır. Oysa takvim yılının, vergilendirme döneminin başında geçerli olan bir kural, dönemin kapanmasına sayılı günler kala mükellef aleyhine değiştirilmiş, mükelleflerin dönem başında mevcut hükümlere göre yapmış oldukları planları geçersiz kalmıştır.

Bu durumunda, bir yol daha kalmaktadır; o da kanunların geriye yürümezliği ilkesi gerekçe gösterilerek, mükelleflerin 2019 yılında elde edilmiş olan gelirlerinin beyanı esnasında ihtirazi kayıtla beyanname vererek, kendi beyanlarına dava açma hakları bulunmaktadır.

Hatırlanacağı üzere, (06.04.2018 T., 30388 s. R.G.) 7104 sayılı Kanun’un 12’nci maddesiyle, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun mülga 38 inci maddesi “Hasılat esaslı vergilendirme” başlığıyla birlikte yeniden düzenlenmiş, Kanunu’nda yapılan bir değişiklikle ilk defa indirim müessesenin dışına çıkılarak İngiltere modeli yeni bir vergilendirme yöntemine geçiş imkanı getirilmişti.

Bu sistemde, Kararname ile belirlenecek olan sektörler ve mükellef grupları için indirim müessesesi devre dışı bırakılmış, İdare tarafından Kararname seçilecek olan sektörlerde faaliyet gösteren mükelleflerin gider ve maliyetleri için aldıkları belgelerde yer alan KDV’ler için 191  nolu hesabı çalıştırmadan, belgelerde yer  alan KDV dahil toplam tutarlarının diğer ilgili hesaplara alınarak bu tutarların gelir veya kurumlar vergisi matrahlarının tespitinde gider ve maliyet olarak dikkate alınması, KDV dahil elde edilen hasılatın belirlenecek yüzdesinin ise direk, net, safi “Ödenecek KDV” olarak beyan edip ödenmesine imkan sağlanmıştı.

Bu şekilde belirlenecek mükelleflerin belge alma verme, defter tutma, beyanname verme gibi yükümlülüklerinde herhangi bir değişiklik yapılmamış, sadece Ödenecek KDV’nin hesaplanmasında indirim müessesi devre dışı bırakılmış, Ödenecek KDV’nin, (Hesaplanan KDV dahil) elde edilen hasılatın belirli bir yüzdesi esas alınarak belirlenmesi yoluna gidilmişti.

Sistemde, gerek KDV mükellefleri gerekse tüketiciler açısından Ödenecek KDV ve fiyat mekanizmasında herhangi bir değişiklik oluşmamış, bu kapsama alınan mükelleflerin sattıkları mal ve hizmetin oranı neyse aynı oranlar üzerinden KDV hesaplamaları ve düzenledikleri belgelerde bu tutara ayrıca yer vermelerine devam edilmişti. Sistemin getirdiği tek değişiklik Ödenecek KDV’nin belirlenme yöntemi olmuştu.

KDV yönünden hasılat esaslı vergileme rejimine ilişkin düzenlemenin yürürlük tarihi 01.01.2019 olarak belirlenmiş olmakla birlikte bu konuda beklenen ilk Cumhurbaşkanı Kararı (06/02/2019 t. ve 718 s. Karar) 07/02/2019 tarih ve 30679 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış ve 2019/Mart başından itibaren yürürlüğe girmiş olan Kararda KDV yönünden hasılat esaslı vergilendirme yönetiminde belirlenen ilk sektör özel halk otobüsleri olmuştu.

Buna göre, faaliyet konusu sadece özel halk otobüsü işletmeciliği olan ve sadece akıllı kart ile yolcu bindiren mükelleflerin, eğer isterlerse adlarına düzenlenen belgelerde yer alan katma değer vergisini (İndirilecek KDV’yi) dikkate almaksızın, sadece elde ettikleri (Hesaplanan KDV dahil) toplam hasılatın %1,5’ini Ödenecek KDV olarak beyan edip ödemelerine imkan tanınmıştı.

Bu defa 19 Temmuz 2019 tarih ve 30836 sayılı I. Mükerrer Resmi Gazete’de yayımlanan 7186 Sayılı Torba)Kanun”’un 1’inci maddesiyle, katma değer vegisindeki uygulamaya paralel benzer bir düzenleme  kazanç üzerinden alınan gelir ve kurumlar vergisi için de getirilmişti.

Getirilen bu yeni düzenleme ile; şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunan ve bu faaliyetlerinden kaynaklanan hasılatlarının tamamını elektronik ücret toplama sistemleri aracılığıyla elde eden mükelleflerden talepte bulunanların katma değer vergisinin yanı sıra gelir veya kurumlar vergisi yönünden  de hasılat esas vergilendirme yönteminden faydalanabilmelerine imkan tanınmıştır.

Buna göre bahsi geçen mükellef gurubunun söz konusu faaliyetlerinden elde ettikleri gayrisafi hasılatlarının (KDV Kanununun 38 inci maddesi kapsamında hasılat esaslı vergilendirme usulüne göre vergilendirilen mükellefler için hesapladıkları KDV dahil tutarın) %10’u bu faaliyetlerine ilişkin vergiye tabi kazanç olarak esas alabilmelerine imkan sağlanmış, vergiye tabi kazancın bu suretle tespitinde ilgili faaliyete ilişkin giderler dikkate alınmaksızın ve bu kazanca herhangi bir indirim veya istisna uygulanmaksızın bu oranın ner, saf kazanç olarak belirlenmesi hüküm altına alınmıştı.

Yasal düzenlemeye göre, kazançları bu şekilde tespit edilen mükellefler 2 yıl geçmedikçe bu usulden çıkılamayacaklardır. Bir takvim yılı içinde iki kez ceza kesilen mükellefler, cezanın kesildiği ve takip eden iki takvim yılına ait kazançları için bu hükümlerden yararlanamayacaklardır.

Bu hükümler gelir vergisi mükelleflerinin yanı sıra kurumlar vergisi mükellefleri hakkında da uygulanacak olup Cumhurbaşkanı yüzde 10 oranını iki katına kadar artırmaya, yarısına kadar indirmeye, kanuni oranına getirmeye yetkilidir.

Bahsi geçen düzenlemere ilişkin değerlendirmelere 2019/10 , 2019/54 sayılı bültenlerimizde yer verilmişti.

Bu defa 03/12/2019 tarih 30967 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 309 Sıra Nolu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile “Hasılat Esaslı Kazanç Tespiti Uygulaması” açısından uygulamadan yararlanabilecek mükellefler ve faydalanma şartları, uygulamadan yararlanmaya ilişkin taleplerin değerlendirilmesi, bu kapsamdaki mükellefler için vergiye tabi kazancın hesaplanması uygulamaya ilişkin şartların kaybedilmesi ve uygulamadan çıkış koşulları, örnek uygulamalar eşliğinde detaylı şekilde açıklanmış olup Tebliğ metni aynen aşağıdaki gibidir.

 

 

3 Aralık 2019 SALI	Resmî Gazete	Sayı : 30967
TEBLİĞ

Hazine ve Maliye Bakanlığı (Gelir İdaresi Başkanlığı)’ndan:

GELİR VERGİSİ GENEL TEBLİĞİ

(SERİ NO: 309)

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam ve Dayanak

Amaç ve kapsam

MADDE 1 – (1) Bu Tebliğin amacı, 31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 113 üncü maddesinin uygulanmasına ilişkin usul ve esasların belirlenmesidir.

(2) Bu Tebliğ, şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunan ve bu faaliyetlerinden kaynaklanan hasılatlarının tamamını elektronik ücret toplama sistemleri aracılığıyla elde eden gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinin, söz konusu faaliyetlerinden elde ettikleri vergiye tabi kazançlarının 193 sayılı Kanunun 113 üncü maddesinde düzenlenen Hasılat Esaslı Kazanç Tespiti yoluyla tespit edilmesine ilişkin açıklamaları kapsamaktadır.

Dayanak

MADDE 2 – (1) 7186 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle yeniden düzenlenen Gelir Vergisi Kanununun 113 üncü maddesi aşağıdaki gibidir:

”Hasılat Esaslı Kazanç Tespiti:

Madde 113 – Şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunan ve bu faaliyetlerinden kaynaklanan hasılatlarının tamamını elektronik ücret toplama sistemleri aracılığıyla elde eden mükelleflerin talep etmeleri hâlinde söz konusu faaliyetlerinden elde ettikleri gayrisafi hasılatlarının (25/10/1984 tarihli ve 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 38 inci maddesi kapsamında hasılat esaslı vergilendirme usulüne göre vergilendirilen mükellefler için hesapladıkları katma değer vergisi dâhil tutarın) %10’u bu faaliyetlerine ilişkin vergiye tabi kazanç olarak esas alınır. Vergiye tabi kazancın bu suretle tespitinde ilgili faaliyete ilişkin giderler dikkate alınmaz ve bu kazanca herhangi bir indirim veya istisna uygulanmaz.

Kazançları birinci fıkra kapsamında tespit edilenlerin;

1. a) Bu faaliyetlerine ilişkin gider veya maliyetleri, vergiye tabi diğer kazanç veya iratlarının tespitinde dikkate alınmaz.
2. b) Bu kazançları dışındaki beyana tabi diğer kazanç veya iratları hakkında bu madde hükümleri uygulanmaz.
3. c) İki yıl geçmedikçe bu usulden çıkmaları mümkün değildir.

4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 353 üncü maddesinin birinci ve ikinci fıkrası hükümleri uyarınca bir takvim yılı içinde iki kez ceza kesilen mükellefler, cezanın kesildiği ve takip eden iki takvim yılına ait kazançları için bu madde hükümlerinden yararlanamaz.

Bu madde hükümleri kurumlar vergisi mükellefleri hakkında da uygulanır.

Cumhurbaşkanı, birinci fıkrada yer alan oranı iki katına kadar artırmaya, yarısına kadar indirmeye, kanuni oranına getirmeye; Hazine ve Maliye Bakanlığı, maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.”

İKİNCİ BÖLÜM

Hasılat Esaslı Kazanç Tespiti Uygulaması

Uygulamadan yararlanabilecek mükellefler ve faydalanma şartları

MADDE 3 – (1) Hasılat esaslı kazanç tespiti uygulamasından, şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunan ve bu faaliyetlerinden kaynaklanan hasılatlarının tamamını elektronik ücret toplama sistemleri aracılığıyla elde eden gelir (kazançları basit usulde tespit edilenler dâhil) veya kurumlar vergisi mükelleflerinden bu hususta talepte bulunanlar yararlanabileceklerdir.

(2) Hasılat esaslı kazanç tespiti uygulamasından faydalanılabilmesi için;

1. a) Uygulamadan yararlanmak isteyen mükelleflerin şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunması,
2. b) Bu faaliyetlerden kaynaklanan hasılatın tamamının elektronik ücret toplama sistemleri aracılığıyla elde edilmesi,
3. c) Gelir veya kurumlar vergisi yönünden bağlı olunan vergi dairesine uygulamadan yararlanma hususunda yazılı olarak talepte bulunulması

şarttır. Bu bağlamda, şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunan mükelleflerin bu faaliyetlerinden kaynaklanan hasılatlarının tamamının elektronik ücret toplama sistemi aracılığıyla elde edilmemesi durumunda, bu uygulamadan faydalanılamayacağı tabiidir.

Örnek 1: Bay (A), özel halk otobüsü ile şehir içi yolcu taşıma faaliyetinde bulunmaktadır. Bay (A), bu faaliyetinden kaynaklanan hasılatının bir kısmını elektronik ücret toplama sistemleri aracılığıyla, diğer kısmını ise yolculardan nakden tahsil etmektedir. Buna göre, şehir içi yolcu taşıma faaliyetinden kaynaklanan hasılatının tamamını elektronik ücret toplama sistemi aracılığı ile elde etmeyen Bay (A)’nın, bu faaliyetine ilişkin olarak hasılat esaslı kazanç tespiti uygulamasından yararlanması mümkün değildir.

Uygulamadan yararlanmaya ilişkin talepte bulunulması ve bu taleplerin değerlendirilmesi

MADDE 4 – (1) Hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne geçmek isteyen mükelleflerin, gelir veya kurumlar vergisi yönünden bağlı bulundukları vergi dairesine bir dilekçe ile başvurarak bu usule geçme hususunda talepte bulunmaları gerekmektedir. Bu mükelleflerin, başvurularına ilişkin dilekçelerine uygulamadan yararlanma şartlarını sağladıklarına dair bilgi ve belgeleri eklemeleri gerekmektedir.

(2) Vergi dairelerince bu başvurular bir ay içerisinde incelenerek, şartları sağlayıp sağlamadıkları ve taleplerinin kabul edilip edilmediği hususu mükelleflere yazı ile bildirilecektir.

(3) Talepleri kabul edilen mükellefler, söz konusu bildirimin kendilerine tebliğ edildiği tarihi takip eden yılın başından itibaren hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne geçeceklerdir. Aralık ayı içerisinde bu hususta başvuruda bulunan mükelleflerden şartları sağlayanlar için vergi dairelerince bir sonraki takvim yılı içerisinde kendilerine yazı ile bildirim yapılanlar, bildirimin yapıldığı takvim yılının başından itibaren hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne geçeceklerdir.

(4) Yeni işe başlayan mükelleflerden kazançlarını bu usule göre tespit etmek isteyenlerin, işe başlama bildirimiyle birlikte hasılat esaslı kazanç tespiti usulünden faydalanmak istediklerini ayrı bir dilekçe ile belirtmeleri gerekmektedir. Bu mükellefler, söz konusu taleplerinin kabul edilmesi halinde işe başlama tarihinden itibaren hasılat esaslı kazanç tespiti uygulamasından yararlanacaklardır.

Örnek 2: Ticari kazancı basit usulde tespit edilen Bayan (B), özel halk otobüsü ile şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunmakta ve hasılatının tamamını elektronik ücret toplama sistemi aracılığıyla elde etmektedir. Bayan (B), hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne geçmek için 3/12/2019 tarihinde bağlı bulunduğu vergi dairesi müdürlüğüne başvuruda bulunmuştur. Vergi dairesince mükellefin başvurusu incelenerek, şartları taşıdığı tespit edilmiş ve hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne geçebileceği 19/12/2019 tarihinde kendisine bildirilmiştir. Buna göre, mükellef kendisine yapılan bildirim tarihini takip eden yılın başından, yani 1/1/2020 tarihinden itibaren bu faaliyetinden elde ettiği kazancını hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne göre hesaplayacaktır.

Vergiye tabi kazancın hesaplanması

MADDE 5 – (1) Şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunan ve bu faaliyetlerinden kaynaklanan hasılatlarının tamamını elektronik ücret toplama sistemleri aracılığıyla elde eden mükelleflerden başvuruları vergi dairesi tarafından kabul edilenler, söz konusu faaliyetlerinden elde ettikleri gayrisafi hasılatlarının %10’unu bu faaliyetlerine ilişkin vergiye tabi kazanç olarak beyan edeceklerdir.

Örnek 3: Şehir içi yolcu taşıma faaliyetine ilişkin kazancı işletme hesabı esasına göre tespit edilen ve bu faaliyetine ilişkin hasılatının tamamını elektronik ücret toplama sistemi aracılığı ile elde eden Bay (C), 1/1/2020 tarihinden itibaren hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne geçmiştir. Vergiye tabi başka bir faaliyeti bulunmayan mükellefin, 2020 takvim yılına ait gayrisafi hasılatı ve giderleri aşağıdaki gibidir.

Buna göre Bay (C), 2020 takvim yılına ilişkin olarak vereceği yıllık gelir vergisi beyannamesinde hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne göre elde ettiği gayrisafi hasılat tutarının %10’u olarak hesapladığı (90.000 * %10) = 9.000 TL’yi vergiye tabi ticari kazanç olarak beyan edecektir. Bay (C), 2020 takvim yılında hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne tabi olduğundan, şehir içi yolcu taşıma faaliyetine ilişkin bu dönemdeki giderlerini ticari kazancının ve gelir vergisi matrahının tespitinde dikkate alamayacaktır.

(2) Hasılat esaslı kazanç tespiti usulünden faydalanan mükelleflerden 25/10/1984 tarihli ve 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 38 inci maddesi kapsamında hasılat esaslı vergilendirme usulüne göre vergilendirilenler, hasılat esaslı kazancın tespitinde bu faaliyetlerine ilişkin hesapladıkları katma değer vergisi dâhil tutarı gayrisafi hasılat tutarı olarak dikkate alacaklardır.

Örnek 4: Münhasıran şehir içi yolcu taşıma faaliyeti ile iştigal eden ve bu faaliyetine ilişkin hasılatının tamamını elektronik ücret toplama sistemi ile elde eden (A) Ltd. Şti., bu faaliyetine ilişkin olarak 1/1/2020 tarihinden itibaren hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne geçmiştir. Mükellef kurum, Ocak/2020 döneminden itibaren de Katma Değer Vergisi Kanununun 38 inci maddesi kapsamında hasılat esaslı vergilendirme usulüne göre vergilendirilmekte olup, 2020 takvim yılında bu faaliyetine ilişkin hesapladığı katma değer vergisi dâhil gayrisafi hasılat tutarı ve giderleri aşağıdaki gibidir.

Buna göre; (A) Ltd. Şti. 2020 hesap dönemine ilişkin olarak vereceği kurumlar vergisi beyannamesinde hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne göre elde ettiği gayrisafi hasılat tutarının %10’u olarak hesapladığı (767.000 TL * %10) = 76.700 TL’yi vergiye tabi kurum kazancı olarak beyan edecektir.

(3) Şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetine ilişkin vergiye tabi kazancın hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne göre hesaplanmasında, bu faaliyete ilişkin giderler dikkate alınmayacak ve bu usule göre tespit edilen kazanca herhangi bir indirim veya istisna uygulanmayacaktır.

Örnek 5: Şehir içi yolcu taşıma faaliyeti dolayısıyla adına ilk defa gelir vergisi mükellefiyeti tesis edilen 28 yaşındaki Bay (Ç), bu faaliyetine 1/4/2020 tarihinde başlamış olup, vergi dairesine vermiş olduğu işe başlama bildirimi ekinde yer alan dilekçesinde hasılat esaslı kazanç tespiti usulünden faydalanmak istediğini belirtmiştir. Bay (Ç), şehir içi yolcu taşıma faaliyetine ilişkin hasılatının tamamını elektronik ücret toplama sistemi aracılığıyla elde etmektedir. Bay (Ç), 5/7/2020 tarihinde bağlı bulunduğu vergi dairesine vermiş olduğu dilekçede, 1/7/2020 tarihinden itibaren konfeksiyon ürünlerinin perakende satışı faaliyetine de başladığını bildirmiştir. Bay (Ç)’nin 2020 takvim yılında söz konusu faaliyetlerinden elde ettiği gelirler ile maliyetlerine ilişkin bilgiler aşağıdaki gibidir.

Buna göre Bay (Ç)’nin;

300. a) 1/4/2020-31/12/2020 tarihleri arasında şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinden hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne göre hesaplanan kazancı (300.000 TL*%10) = 30.000 TL’dir.
301. b) 1/7/2020-31/12/2020 tarihleri arasında konfeksiyon ürünlerinin perakende satışı faaliyetine ilişkin kazancı (530.000 TL– 480.000 TL) = 50.000 TL’dir.

Bay (Ç)’nin, 2020 takvim yılına ilişkin vergiye tabi ticari kazancı toplamı (Konfeksiyon ürünlerinin satışından elde ettiği kazanç + hasılat esaslı kazanç)=(50.000 TL + 30.000 TL) = 80.000 TL olarak hesaplanacaktır.

Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 20 nci maddesinde düzenlenen genç girişimcilerde kazanç istisnasına ilişkin tüm şartları taşıyan Bay (Ç), 20/8/2020 tarihinde kamuya yararlı bir derneğe 5.000 TL tutarında nakdi bağış yapmıştır.

Buna göre Bay (Ç), sadece konfeksiyon ürünlerinin perakende satışından elde ettiği 50.000 TL için Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 20 nci maddesinde düzenlenen genç girişimcilerde kazanç istisnasından yararlanabilecek, şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinden hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne göre hesaplanan kazancı olan 30.000 TL, söz konusu istisnaya konu edilemeyecektir. Dolayısıyla Bay (Ç)’nin 2020 yılına ilişkin gelir vergisi matrahının tespitinde, konfeksiyon ürünlerinin perakende satışından elde ettiği kazancı genç girişimci kazanç istisnası tutarının altında kaldığından dikkate alınmayacak, sadece şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinden elde ettiği ticari kazancı dikkate alınacaktır.

Hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne göre şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinden hesaplanan kazanca herhangi bir indirim veya istisna uygulanamayacağından ve Bay (Ç)’nin konfeksiyon ürünlerinin perakende satışından elde ettiği kazancının tamamı Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 20 nci maddesinde düzenlenen genç girişimcilerde kazanç istisnasına konu edildiğinden, beyana tabi başkaca geliri bulunmayan Bay (Ç)’nin, kamuya yararlı derneğe yapmış olduğu nakdi bağışı beyanname üzerinde indirim konusu yapması mümkün değildir.

(4) Hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne geçen mükelleflerin şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetleri yanında vergiye tabi başkaca faaliyetlerinin veya kazanç ya da iratlarının bulunması halinde, şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetlerine ilişkin gider veya maliyetlerini, vergiye tabi diğer kazanç veya iratlarının tespitinde dikkate almaları mümkün değildir. Bu mükellefler, diğer faaliyetlerinden dolayı elde ettikleri kazanç veya iratları nedeniyle 193 sayılı Kanunun 113 üncü maddesi hükmünden de faydalanamayacaklardır.

(5) Şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyeti ile bu kapsama girmeyen işlerin birlikte yapılması halinde müşterek genel giderler, bu faaliyetler ile ilgili olarak cari yılda oluşan maliyetlerin toplam maliyetler içindeki oranı dikkate alınarak dağıtılacaktır. Bu dağıtım sonucunda müşterek genel giderlerden şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetine düşen pay, diğer faaliyetlere ilişkin vergiye tabi kazancın ve gelir ya da kurumlar vergisi matrahının tespitinde dikkate alınmayacaktır.

Örnek 6: (B) A.Ş., şehir içi yolcu taşıma faaliyetinin yanında otel işletmeciliği faaliyetinde de bulunmaktadır. Şehir içi yolcu taşıma faaliyeti kapsamında hasılatının tamamını elektronik ücret toplama sistemi ile elde eden (B) A.Ş., 1/1/2020 tarihinden itibaren hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne geçmiştir. (B) A.Ş.’nin 2020 yılında söz konusu faaliyetlerine ilişkin bilgiler aşağıdaki gibidir.

(B) A.Ş., şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyeti ile bu kapsama girmeyen işleri birlikte yaptığı için şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetine ilişkin gider veya maliyetini ve müşterek giderlerden şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetine düşen payı vergiye tabi diğer kazanç veya iratlarının tespitinde dikkate almayacak ve hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne göre tespit edilen kazanca herhangi bir indirim veya istisna uygulamayacaktır.

Buna göre; (B) A.Ş.’nin;

1. a) 2020 yılında otel işletmeciliği faaliyetine ilişkin;

– hasılat toplamı 750.000 TL,

– müşterek genel giderlerden otel işletmeciliği faaliyetine düşen pay tutarı, [50.000 TL * (580.000 TL / (420.000 TL + 580.000 TL))]= 29.000 TL dâhil maliyet toplamı, (580.000 TL + 29.000 TL) = 609.000 TL ve

500. b) 2020 yılında şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinden hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne göre hesaplanan kazancı (500.000 TL * %10) = 50.000 TL’dir.

(B) A.Ş.’nin, 2020 hesap dönemine ilişkin kurum kazancı (hasılat toplamı– maliyet toplamı) + hasılat esaslı kazanç = [(750.000 TL– 609.000 TL) + 50.000 TL] = 191.000 TL olarak hesaplanacaktır.

Müşterek genel giderlerden şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetine düşen [50.000 TL * (420.000 TL / (420.000 TL + 580.000 TL))] = 21.000 TL pay tutarının kurum kazancının ve kurumlar vergisi matrahının tespitinde dikkate alınması mümkün değildir.

Mükellefin hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne göre hesaplanan kazancına herhangi bir indirim ve istisna uygulanmayacak ve bu tutar kurumlar vergisi matrahının tespitinde kurum kazancından beyanname üzerinde indirilebilecek tutarların hesabında da dikkate alınmayacaktır.

(6) Hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne geçen ve şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetleri yanında vergiye tabi başkaca faaliyetleri de bulunan mükelleflerce, söz konusu uygulama kapsamında bulunan ve bulunmayan faaliyetlerine ilişkin hasılat, maliyet ve gider unsurlarının ayrı ayrı izlenmesi, uygulama kapsamındaki faaliyete ait hasılat, maliyet ve gider unsurlarının, diğer faaliyetlerle ilişkilendirilmemesi ve kayıtlarının da bu ayrımı sağlayacak şekilde tutulması gerekmektedir.

Uygulamadan çıkış

MADDE 6 – (1) Şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetine ilişkin kazançları hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne göre hesaplanan mükellefler, bu usule geçtikleri tarihten itibaren iki yıl geçmeden bu usulden çıkamayacaklardır.

(2) Bu usulden çıkmak isteyen mükellefler, iki yıllık sürenin tamamlanması kaydıyla, gelir veya kurumlar vergisi yönünden bağlı bulundukları vergi dairesine verecekleri dilekçelerine istinaden, takip eden yılın başından itibaren hasılat esaslı kazanç tespiti usulünden çıkabileceklerdir.

Örnek 7: Şehir içi yolcu taşıma faaliyetine ilişkin hasılatının tamamını elektronik ücret toplama sistemi aracılığı ile elde eden Bay (D), 1/1/2020 tarihi itibariyle hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne geçmiştir. Buna göre; Bay (D) 1/1/2022 tarihinden önce söz konusu usulden çıkamayacaktır.

Bay (D), 15/7/2022 tarihinde bağlı bulunduğu vergi dairesine verdiği dilekçede takip eden yılın başından itibaren bu usulden çıkmak istediğini belirtmiştir. Buna göre Bay (D), 1/1/2023 tarihinden itibaren vergiye tabi kazancının tespitinde hasılat esaslı kazanç tespiti usulünü uygulamayacaktır.

Uygulamaya ilişkin şartların kaybedilmesi

MADDE 7 – (1) Hasılat esaslı kazanç tespiti uygulamasından yararlanan mükellefler hakkında, bu uygulamadan yararlandıkları dönemlerle sınırlı olmak üzere, 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 353 üncü maddesinin birinci ve ikinci fıkraları uyarınca bir takvim yılı içerisinde iki kez ceza kesilmesi halinde, bu mükellefler cezanın kesildiği ve takip eden iki takvim yılı boyunca bu uygulamadan yararlanamazlar. Söz konusu mükellefler anılan fıkralar uyarınca ikinci cezanın kesildiği takvim yılının başından itibaren hasılat esaslı kazanç tespiti uygulamasından çıkarlar.

Örnek 8: Şehir içi yolcu taşıma faaliyeti ile iştigal eden ve hasılatının tamamını elektronik ücret toplama sistemi ile elde eden (C) Ltd. Şti., 1/1/2020 tarihinden itibaren hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne geçmiştir. (C) Ltd. Şti.’ye bağlı bulunduğu vergi dairesi tarafından 25/10/2019, 2/1/2020 ve 5/2/2020 tarihlerinde 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 353 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca özel usulsüzlük cezası kesilmiştir. Buna göre, uygulamadan yararlanılmaya başlanılan takvim yılından önce kesilen söz konusu ceza, (C) Ltd. Şti.’nin bu uygulamadan yararlanmasına engel teşkil etmeyecektir.

Öte yandan, (C) Ltd. Şti. hakkında hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne geçtiği 1/1/2020 tarihinden sonra, bir takvim yılı içerisinde Vergi Usul Kanununun 353 üncü maddesinin birinci veya ikinci fıkraları uyarınca iki kez özel usulsüzlük cezası kesilmesi nedeniyle mükellef kurum, 1/1/2020 tarihinden itibaren hasılat esaslı kazanç tespiti uygulamasından faydalanamayacak olup, cezaların kesildiği yılı takip eden iki takvim yılı boyunca da bu uygulamadan yararlanamayacaktır.

(2) Hasılat esaslı kazanç tespiti uygulamasından yararlanan mükelleflerin bu faaliyete ilişkin hasılatlarının tamamını elektronik ücret toplama sistemleri aracılığıyla elde etmemeleri halinde, bu mükellefler söz konusu durumların gerçekleştiği yılın başından itibaren bu uygulamadan çıkarlar.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Son Hükümler

Yürürlük

MADDE 8 – (1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 9 – (1) Bu Tebliğ hükümlerini Hazine ve Maliye Bakanı yürütür.

7193 Sayılı Dijital Hizmet Vergisi ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun, 21.11.2019 tarihinde TBMM’de kabul edilmiş olup söz konusu Kanun’un Cumhurbaşkanı tarafından onaylanmasını müteakip Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmesi beklenmekteydi. Ancak bahsi geçen 7193 sayılı Cumhurbaşkanlığınca, bir daha görüşülmek üzere Meclis’e iade edildi.

Kanun yürürlüğe girmezden evvel içeriğindeki hususlardan bir kısmına ilişkin değerlendirmelerimize 2019/85, 86, 87, 88, 89 nolu Bültenlerimizde konu başlıkları itibariyle ayrı ayrı yer vermiştir.

Orada da değindiğimiz üzere, 7193 Sayılı Kanun’un dört bölümden ve 54 maddeden oluşmaktaydı. Kanun’un;

– İlk yedi maddesi ve ilk üç bölümünde yeni ihdas edilen dijital vergisi düzenlenmiş,

– Dördüncü bölümde yer alan 30 ila 37’inci maddeler ile (Emlak Vergisi Kanunu’na eklenen 42 ila 49’uncu maddelerle) değerli belirlenen tutarı aşan konutlardan alınmak üzere değerli konut vergisi ihdas edilmiş,

– Dördüncü bölümde yer alan 9. Madde ile, tıpkı dijital hizmet vergisi ve değerli konut vergisi gibi yeni ihdas edilen konaklama hizmeti ile bu hizmetle birlikte sunulan hizmetlerden alınmak üzere konaklama vergisine ilişkin düzenlemelere yer verilmiş,

– Kanun’un 24, 25, 26 ve 26. Maddeleri ile 213 sayılı Vergi Usul Kanunda, izaha davet müessesesinde sürelerin ve tutarların artırılması, cezada indirim oranının artırılması, kanun yolundan vazgeçme müessesesi ihdas edilmesi, sahte belge düzenleme riski yüksek olduğu tespit edilen mükelleflerle ilgili yeni tedbirler alınması gibi önemli değişiklikler yapılmış,

– Kanun’un 17 Maddesi ile 193 sayılı Gelir Vergisi Kanun’un 103. Maddesi yeniden düzenlenerek, yüksek gelir elde edenlerden daha fazla vergi alınmasının sağlanması amacıyla, mevcut tarifenin ilk dört dilimi aynen korunmak suretiyle 500.000,00 TL’ye kadar gelir elde eden grupların vergi yüklerinde herhangi bir değişiklik yapılmadan 500.000,00 TL ve üzerinde gelir elde edenlerin gelirlerinin 500.000,00 TL’yi aşan kısmı için %35 yerine %40 oranında vergi alınması amaçlanmış,

– Kanun’un 15. Maddesiyle yine 193 sayılı Gelir Vergisi Kanun’un 86. Maddesi yeniden düzenlenerek, gelir vergisi tarifesinin 4’üncü gelir diliminde yer alan tutarın (500 bin TL’nin) üzerinde ücret geliri elde edenlerin beyanname vermesi zorunlu hale getirilmiş,

– Kanun’un 13. ve 14 maddeleriyle, binek otomobillere yeniden gider ve amortisman kısıtlaması getirilmişti.

Bunun yanı sıra Kanun’un diğer maddeleriyle de başka Kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde bir çok değişiklikler yapılarak bir nevi kanun torba haline getirilmişti.

Nitekim 7193 sayılı Kanun’un 14/3/2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun geçici 8’inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “31/12/2019” ibaresi “30/6/2022” şeklinde değiştirilmiş, fıkraya “üretim faaliyeti durdurulamaz ve” ibaresinden sonra gelmek üzere “çevre mevzuatına uyuma yönelik yatırımların gerçekleştirilmemesi ve çevre mevzuatı açısından gerekli izinlerin tamamlanmaması nedeniyle” ibaresi ve ikinci cümlesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki cümleler eklenmiştir.

“Ancak çevre mevzuatına uyuma yönelik yatırımlara dair yapım sözleşmesi ile iş termin planını 30/06/2020 tarihine kadar Bakanlığa sunmayan üretim tesisleri bu haklardan yararlanamaz. İş termin planı sunulan üretim tesisleri Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından bu iş termin planına uyum açısından 01/07/2020 tarihinden itibaren dört ayda bir denetlenir. Yapılan her bir denetimde bu iş termin planına uygun olmadığı tespit edilen tesislere 09/08/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanununun 20’nci maddesinde yer alan ilgili idari para cezaları yirmi kat artırılarak uygulanır. İş termin planındaki herhangi bir işin yapımının belirtildiği süreye göre bir yıl geciktiğinin tespiti halinde üretim tesisinin faaliyeti durdurulur. Bu madde kapsamında verilen idari para cezalarına karşı dava açılması cezanın tahsil işlemlerini durdurmaz.”

Bu defa 2 Aralık Pazartesi günü İletişim Başkanlığından yapılan açıklamada, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın, 7193 sayılı Kanun’u, bir kez daha görüşülmesi için Anayasa’nın 89 ve 104’üncü maddeleri uyarınca o gün TBMM’ye geri gönderdiği ifade edildi.

Açıklamada, söz konusu kanunun geri gönderilme gerekçesi olarak, şunlar kaydedildi.

“Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunca 21.11.2019 tarihinde kabul edilen, 7193 sayılı ‘Dijital Hizmet Vergisi ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’ incelenmiştir.

Bu kanunda, diğer düzenlemelerin yanında, Elektrik Üretim Anonim Şirketi veya bağlı ortaklık, iştirak, işletme ve işletme birimleri ile varlıklarına, Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun kapsamında oluşturulacak kamu üretim şirketlerine ve kamu üretim şirketlerine ait üretim tesislerine, bunlardan özelleştirilenlere ve daha sonra özelleştirilecek olanlara, çevre mevzuatına uyum kapsamında gerçekleştirecekleri yatırımlar ile çevre mevzuatı açısından gerekli izinleri tamamlamaları amacıyla 31.12.2019 tarihine kadar tanınan sürenin nihayetinde 30.6.2022 tarihine kadar uzatılması öngörülmektedir.

Değişiklik öngörülen düzenleme ilk olarak 14.3.2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun geçici 8’inci maddesinde yer almıştır. Maddede belirtilen şirketlere çevre mevzuatına uyum kapsamında gerçekleştirecekleri yatırımlar ile çevre mevzuatı açısından gerekli izinleri tamamlamaları amacıyla 31.12.2018 tarihine kadar süre verilerek, bu sürenin üç yıla kadar uzatılabileceği yönünde Bakanlar Kuruluna yetki tanınmıştır. Anayasa Mahkemesinin 22.5.2014 tarihli ve E.2013/65, K.2014/93 sayılı kararı ile anılan düzenlemenin iptal edilmesi üzerine 4.6.2016 tarihli ve 6719 sayılı Kanunun 25’inci maddesiyle geçici 8’inci madde yeniden düzenlenmiş ve bu defa şirketlere tanınan süre 31.12.2019 olarak belirlenmiştir.

Enerji ihtiyacının sürekli olduğu ve artarak devam ettiği, enerjinin ve dolayısıyla enerji sektörünün ülkemizin hedefleri ve gelişimi için hayati önem arz ettiği hususları göz önüne alındığında, elektrik üretim tesislerinin varlığının korunmasının ve desteklenmesinin devletin temel politikalarından biri olması gerektiği şüphesizdir. Nitekim 6446 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 2013 yılından 2019 yılı sonuna kadar çevre mevzuatının gerektirdiği yükümlülükleri yerine getirmeyen şirketlere yaklaşık 7 yıl süre tanınması da bu yaklaşımın bir tezahürüdür. Verilen sürenin, yatırımcı şirketler bakımından hem finansal hem teknik gereklilikleri karşılama konusunda yeterli olduğu açıktır.

Bununla birlikte, insan sağlığı ve çevrenin korunması da devletin başta gelen anayasal ödevi ve herkesin insani görevidir. Nitekim Anayasa’nın 56’ncı maddesinde, herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Çevreyi geliştirmenin, çevre sağlığını korumanın ve çevre kirlenmesini önlemenin devletin ve vatandaşların ödevi olduğu hususu da hüküm altına alınmıştır. Devletin çevreyi koruma ödevi gerekli mevzuatın yürürlüğe konması ve mevzuata uygunluğun denetlenmesi suretiyle yerine getirilir.

 

Vatandaşlar ise bu mevzuatın gerektirdiği yükümlülükleri yerine getirmekle sorumludur. Ülkemizin enerji ihtiyacının karşılanması zarureti, insan sağlığı ve çevrenin korunması amacının önüne geçmemelidir. Günümüz şartlarında çevre kirliliğine yol açmadan, özellikle hava, su ve toprak kalitesini bozmadan da enerji üretiminin gerçekleştirilmesi mümkündür. Hal böyle iken evvelce elektrik üretim şirketlerine tanınan ve esasen yeni mevzuata uyum sağlama ihtiyacından kaynaklanan yaklaşık 7 yıllık geçiş süresi uyum için yeterli olmasına rağmen incelenen kanunla bu sürenin nihayetinde 2,5 yıl kadar daha uzatılması devletin insan sağlığı ve çevreyi koruma ödevi ile bağdaşmayacaktır. Devletin bu meseleye hem yatırımcıyı hem vatandaşını koruyacak bir anlayışla yaklaşması, düzenlemeleri buna göre gerçekleştirmesi gerekmektedir.

Bu sebeple, incelenen Kanunun 50’nci maddesinin yeniden değerlendirilmesinde fayda görülmektedir. Yayımlanması yukarıda açıklanan gerekçelerle uygun görülmeyen 7193 sayılı ‘Dijital Hizmet Vergisi ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’, 50’nci maddesinin Türkiye Büyük Millet Meclisince bir kez daha görüşülmesi için Anayasa’nın 89 ve 104 üncü maddeleri uyarınca ilişikte geri gönderilmiştir.”

7193 Sayılı Kanun’da, birden çok kanun ve hükmünde kararnamede değişiklik yapılmış olmakla birlikte, ilgili mevzuat gereği, kanunun sadece bir maddesinin veto edilmesi diğer maddelerinin ise yayımlanarak yürürlüğe girme imkanı bulunmamaktadır. O sebeple Kanun kül halinde veto edilmiş ve yeniden görüşülmek üzere Meclise iade edilmiştir.

Asıl değinilmesi gereken konu; Kanun’un 01/04/2020 yahut 01/01/2020 tarihlerinde yahut yayımından üç ay sonra yürürlüğe girecek maddeleri açısından bir sorun yaşanmayabilir. Fakat, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nda yer alan gelir vergisi tarifesini (ücret geliri dışındaki gelirler için) %35’ten %40’a çıkaracak olan düzenleme, 01/01/2019 tarihinden beri elde edilegelmekte olan ve takip eden 2020 yılının Mart ayında beyan edilecek olan gelirler için de uygulanmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girecekti. Oysa kanunların geriye yürümezliği ilkesi geresi bu düzenlemenin 01/01/2020 tarihinden itibaren elde edilmeye başlanacak olan gelirlere uygulanmak üzere girecek şekilde düzenlenmiş olsaydı bu ilke de zorlanmamış olurdu. Bu tür durumlarda henüz tamamlanmamış bir olay sebebiyle gerçek manada geriye yürümezlik söz konusu olmadığı için Yasama yahut Yürütme özellikle vergi alanında zaman zaman buna benzer düzenlemeler yapmakta, düzenlemeler dava konusu edildiği vakit kamu yararı gerekçe gösterilerek Yargının da Yasama ve Yürütmenin yanında yer aldığı görülmektedir.

 

Eğer veto edilen Kanun 01/01/2020 tarihinden önce tekrar görüşülüp kabul edilip yayımlanarak yürürlüğe girecek olursa bu durumda çok bir şey değişmemiş olacaktır.  Ancak Kanun’un 31.12.2019 tarihine kadar yayımlanması sağlanamaz ise bahsi geçen düzenleme ciddi tartışmaları beraberinde getirecektir. Muhtemelen Kanunun bu tarihe yetişmemesi durumunda bazı maddelerinin yürürlük tarihlerinin de yeniden gözden geçirilmesi gerekecektir.

 

İlk ihtimalin gerçekleşmesi durumunda, yani Kanun’un bu haliyle yani 01 Ocak 2019 tarihinden bu tarafa elde edilegelen gelirleri de kapsayacak şekilde yıl sonundan önce yayımlanması durumunda, kanunların geriye yürümezliği ilkesi gerekçe gösterilerek, mükelleflerin 2019 yılında elde edilmiş olan gelirlerinin beyanı esnasında ihtirazi kayıtla beyanname vererek, kendi beyanlarına dava açma hakları bulunmaktadır.

Bülten 2019-91 Eki 7194 Sayılı Kanun Metni