Yerel ve Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi (ATV) Vergilendirme Adımları

Sunum içeriğine göre, çok uluslu işletme grubunun (ÇUİG) ATV yükümlülüğünün belirlenmesi için izlenmesi gereken genel yol haritası ve hesaplama adımları aşağıdadır.

1. Adım: Kapsam Belirleme ve Güvenli Liman Kontrolü

Vergilendirme sürecine başlamadan önce, çok uluslu işletmenin verginin kapsamına girip girmediği ve hesaplama yükünü azaltacak Güvenli Liman (Safe Harbour) uygulamalarından yararlanıp yararlanamayacağı kontrol edilmelidir.

1. Kapsam Kontrolü

1. Hasılat Sınırı: Nihai ana işletmenin konsolide finansal tablolarındaki yıllık konsolide hasılatın, gelirin raporlandığı hesap döneminden önceki dört hesap döneminin en az ikisinde 750 milyon Avro karşılığı Türk lirası sınırını geçtiği teyit edilir¹.
2. Muafiyet Kontrolü: Grubun veya bağlı işletmelerinin muafiyet ve istisna hükümlerine tabi olup olmadığı kontrol edilir².
   • Muaf İşletmeler (Örn.): Kamu kurum ve kuruluşları, uluslararası kuruluşlar, kâr amacı gütmeyen kuruluşlar, emeklilik yatırım fonları, nihai ana işletmemniteliğinde olan yatırım/gayrimenkul yatırım fonları³.
   • Faaliyet İstisnası (Örn.): Uluslararası deniz taşımacılığı faaliyetlerinden elde edilen kazançlar⁴.

1. Güvenli Limanlar Kontrolü (Hesaplama Öncesi Basitleştirme)

Eğer çok uluslu işletme kapsama giriyorsa, gereksiz karmaşık hesaplamalardan kaçınmak için öncelikle Geçici CbCR Güvenli Liman (Country-by-Country Reporting Safe Harbour) şartları kontrol edilir:

Geçici CbCR Güvenli Limanı, geçiş dönemi boyunca (belirli hesap dönemleri için) aşağıdaki şartlardan herhangi birinin sağlanması durumunda, ilgili ülkedeki Yerel ve Küresel ATV tutarının sıfır olarak kabul edilmesini sağlar:

1. De Minimis Testi: Çok uluslu işletmenin ilgili hesap dönemine ilişkin Ülke Bazlı Raporlama’da (CbCR) raporlanan toplam hasılatının 10 milyon Avro ve vergi öncesi kârının 1 milyon Avro karşılığı Türk lirasından az olması.
2. Basitleştirilmiş Vergi Yükü Testi: İlgili hesap dönemine ilişkin hesaplanan basitleştirilmiş vergi yükünün, belirlenen geçiş oranına (%15, %16 veya %17) eşit veya daha yüksek olması.
3. Rutin Kâr Testi: İlgili ülkeye ilişkin vergi öncesi kârın (CbCR kapsamında), o ülkede yerleşik bağlı işletmeler için ATV çerçevesinde hesaplanan Reel Ekonomik Faaliyete Dayalı Kazanç İndirimi (REF Kazanç İndirimi) tutarına eşit veya daha az olması.

2. Adım: Vergilendirme Adımları ve Tamamlayıcı Verginin Hesaplanması

Güvenli Liman şartları karşılanmazsa, ATV yükümlülüğünü belirlemek için aşağıdaki adımlar sırasıyla uygulanır:

1. Ülkesel Bazlı Kazancın Tespiti

Her bir bağlı işletme için İşletme Bazlı Kazanç (GloBE Income) hesaplanır ve bu tutarlar toplanarak ülkenin net kazancı bulunur⁵:

1. Başlangıç Noktası: Her bir bağlı işletmenin Finansal Muhasebe Net Kazanç veya Zararı⁶.
2. Düzeltmeler (İlave Edilecekler): Finansal Muhasebe Net Kazanç veya Zararı (FANIL)’ na eklenecek kalemler şunlardır⁷:
   • Net vergi gideri (sıfırdan büyük)⁸.
   • İndirimi kabul edilmeyen öz sermaye zararları⁹.
   • Yeniden değerleme yöntemi kazançları¹⁰.
   • Asimetrik kur kazanç/zararları¹¹.
   • Kanunen yasaklanmış fiillere ilişkin ödemeler (50.000 Avro karşılığı TL’yi aşan cezalar dahil)¹².
3. Düzeltmeler (İndirilecekler): FANIL’den düşülecek kalemler şunlardır¹³:
   • Net vergi gideri (sıfırdan küçük)¹⁴.
   • İstisna tutulan kâr payları¹⁵.
   • Kabul edilmeyen öz sermaye kazançları¹⁶.
   • Yeniden değerleme zararları¹⁷.
4. Net Ülkesel Bazlı Kazanç: Tüm bağlı işletmelerin İşletme Bazlı Kazançları toplanarak Net Ülkesel Bazlı Kazanç Toplamı tespit edilir¹⁸.

1. Efektif Vergi Oranının (EVO) Hesaplanması

1. Düzeltilmiş Kapsanan Vergiler: Her bir bağlı işletme için kapsanan vergilere ilişkin düzeltilmiş tutar hesaplanır.
2. Vergi Yükü (EVO): Net Ülkesel Bazlı Kazancın, Düzeltilmiş Kapsanan Vergiler Toplamına bölünmesiyle EVO bulunur¹⁹.

Vergi Yükü = Düzeltilmiş Kapsanan Vergiler Toplamı \ Net Ülkesel Bazlı Kazanç Toplamı

1. Tamamlayıcı Verginin Hesaplanması

1. REF Kazanç İndirimi: REF Kazanç İndirimi hesaplanır. Bu indirim, o ülkedeki Brüt Ücret Maliyetlerinin (%9,8) ve Maddi Duran Varlıkların Net Defter Değerinin (%7,8) toplamıdır²⁰.
2. Matrah Tespiti: Net Ülkesel Bazlı Kazanç Toplamından, Toplam İndirim Tutarı düşülerek Matrah bulunur²¹.
3. Tamamlayıcı Vergi Oranı: Asgari Kurumlar Vergisi Oranı olan %15‘ten hesaplanan Vergi Yükü düşülerek Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi Oranı bulunur²².
4. Tamamlayıcı Vergi Tutarı: Matrah ile Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi Oranı çarpılarak Yerel veya Küresel Tamamlayıcı Vergi Tutarı hesaplanır²³.

3. Adım: Verginin Dağıtılması ve Tahsili

Hesaplanan tamamlayıcı vergi tutarı, benimsenen hiyerarşik sıralamaya göre Nitelikli Yerel ATV, Gelirin Dâhil Edilmesi Esası (IIR) ve Yetersiz Vergilendirilen Ödemeler Esası (UTPR) gibi tahsis mekanizmaları dahilinde dağıtılır²⁴.