Esas No: 2024/24 — Karar No: 2025/164
Konu: 3095 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (kanuni faiz oranı) sözleşmeden kaynaklanmayan borç ilişkileri yönünden Anayasa’ya uygunluğu
Karar: İPTAL (9 ay ertelenmiş yürürlük)
- Başvuru Konusu
Bir mahkeme, deprem nedeniyle uğranılan maddi–manevi zararların tazmini davasında uygulanacak 3095 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (kanuni faiz oranı) enflasyon karşısında yetersiz kaldığı gerekçesiyle Anayasa’ya aykırılık iddiasında bulunmuştur.
- İncelenen Kural
3095 sayılı Kanun’un 1. maddesi:
- Kanuni faiz oranını yıllık %12 olarak belirlemekte,
- Cumhurbaşkanına bu oranı %10’a kadar indirme veya bir katına kadar artırma (yani en fazla %24’e çıkarma) yetkisi vermektedir. Bu faiz oranı; Sözleşmeden doğan borçlara,Haksız fiil, sebepsiz zenginleşme ve diğer sözleşme dışı borç ilişkilerine de uygulanmaktadır.
III. AYM’nin Değerlendirmesi
- Mülkiyet hakkı yönünden (Anayasa m.35)
- Para alacakları mülkiyet hakkı kapsamındadır.
- Yüksek enflasyon dönemlerinde:
- Alacağın geç ödenmesi,
- Kanuni faiz oranının enflasyonun çok altında kalması,
- Alacaklının parasının gerçek değerini ciddi şekilde kaybetmesine neden olmaktadır.
- Bu durum alacaklının mülkiyet hakkını ölçüsüz biçimde zedelemektedir.
- Etkili başvuru hakkı yönünden (Anayasa m.40)
- Devlet, mülkiyet hakkının korunması için telafi edici mekanizmaları oluşturmakla yükümlüdür.
- Ancak mevcut düzenlemede:
- Kanuni faiz oranı (en fazla %24) enflasyonun altında kalmakta,
- Alacağın değer kaybını önleyecek etkili bir hukuk yolu sistemde bulunmamaktadır.
- Bu nedenle etkili başvuru hakkı da ihlal edilmektedir.
- Ekonomik analiz
Mahkeme;
- Para biriminin enflasyon nedeniyle hızlı değer kaybettiğini,
- Kanuni faiz düşük kaldığında borçlunun borcu geç ödemede avantaj sağladığını,
- Bu durumun alacaklının ekonomik kaybını artırdığını ve kamu düzenini bozduğunu vurgulamıştır.
- Sonuç – İptal Gerekçesi
AYM’ye göre:
???? Kanuni faiz oranı enflasyon karşısında asıl alacağın değer kaybını önleyememektedir.
???? Devlet, bu kaybı telafi edecek etkili mekanizmaları sağlamamıştır.
???? Bu nedenle düzenleme:
- Mülkiyet hakkına (m.35)
- Etkili başvuru hakkına (m.40)
AYKIRIDIR → Kural İPTAL edilmiştir.
- İptalin Yürürlüğü
- İptal hemen yürürlüğe gelseydi hukuki boşluk doğacağı gerekçesiyle,
- Kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren 9 AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRECEKTİR.