Satılan bir amortismana tabi iktisadi kıymetlerin yenilenmesi zorunluysa veya işletme yönetimi bu yönde karar almışsa, satıştan doğan kâr, satışı izleyen üçüncü yılın sonuna kadar pasifte geçici bir hesapta tutulabilir. Bu süre içinde yenileme gerçekleşmezse, tutar üçüncü yılın sonunda doğrudan gelir yazılır. Yenileme yapılırsa, fon tutarı yeni varlığın amortismanlarına mahsup edilir.
2023 yılı enflasyon düzeltmesi ise bu sistemi biraz karmaşık hale getirmiştir. Çünkü 2023’te yenileme fonu hesabı (549) için hesaplanan enflasyon düzeltme farkları vergi matrahına dahil edilmemiş, doğrudan geçmiş yıl kâr/zararlarına aktarılmıştır.
Bu nedenle, sonraki yıllarda yenileme fonunun gelir olarak kaydedilmesi durumunda, bu tutarın içinde 2023 enflasyon düzeltmesinden gelen bir kısım da bulunmaktadır. Bu kısım daha önce vergilendirilmediği için, aynı tutarın tekrar vergiye tabi olmaması adına beyannamede “diğer indirim ve istisna” olarak matrahtan düşülmesi mümkündür.
Özetle:
- Yenileme fonu gelir yazıldığında tamamı vergiye tabi gibi görünür.
- Ancak bunun içindeki 2023 enflasyon düzeltme farkı ayrıştırılmalıdır.
- Bu tutar, ilgili dönemde vergi matrahından indirilebilir.
Eğer yenileme yapılıp fon amortismanlara mahsup ediliyorsa, bu kez her yıl ayrılan amortismanın içindeki 2023 düzeltme farkına isabet eden kısmın ayrıca hesaplanması gerekir. Bu durum uygulamayı biraz daha teknik ve detaylı hale getirir.
- Yenileme fonunun içinde yer alan 2023 enflasyon düzeltme farkı ayrı bir alt hesap/muhasebe takibiyle izlenir.
- Yeni alınan kıymetin amortismanları her yıl fona mahsup edilirken, bu mahsup edilen tutarın ne kadarının 2023 düzeltme farkına isabet ettiği oransal olarak hesaplanır.
- Bu tutar, ilgili yılda gider yazılan amortismanın içinde yer aldığı için beyannamede “diğer indirim ve istisna” olarak matrahtan düşülür.