A. Alış Bedeli ile Değerlenecek Fonlar
Bu kural, hisse senedi piyasalarındaki geçici dalgalanmaların, işletmenin kâr/zarar hesabını olumsuz etkilemesini önlemek amacıyla getirilmiştir.
- Hisse Senedi Yoğun Fonlar: Yıl sonunda fonda bir değer artışı olsa bile, bu fonlar işletmenin kayıtlarında alış bedeliyle kalır. Satılmadığı sürece değer artışı veya azalışı (muhtemel zarar karşılığı ayrılması durumu hariç) dönem kâr/zarar hesabına yansıtılmaz.
B. Borsa Rayici ile Değerlenecek Fonlar
Portföyünün büyük çoğunluğu hisse senedi dışındaki varlıklardan oluşan fonlar, VUK 279’a göre “diğer menkul kıymetler” olarak değerlendirilir ve borsa rayici (değerleme günündeki birim pay fiyatı) ile değerlenir.
- Para Piyasası Fonları (Eski B Tipi Likit Fonlar): Bu fonların birim fiyatları günlük olarak ilan edilir. Dönem sonunda (genellikle 31 Aralık) fonun birim pay fiyatı baz alınarak değerleme yapılır. Alış bedeli ile değerleme günündeki borsa rayici (birim fiyat) arasındaki fark, Gelir/Kurumlar Vergisi matrahına gelir olarak yansıtılır.
- Borçlanma Araçları Fonları: Portföyleri ağırlıklı olarak tahvil, bono gibi borçlanma senetlerinden oluşur. Borsa rayici ile değerlenir.
- Kıymetli Madenler Fonları (Altın, Gümüş vb.): Borsa rayici (günlük birim fiyat) esas alınarak değerlenir.
- Gayrimenkul Yatırım Fonları (GYF): Borsada işlem görmeyen (birim fiyatı günlük ilan edilen) GYF’ler de VUK 279’a göre borsa rayici ile değerlenir.
- Karma, Değişken, Serbest ve Diğer Fonlar: Portföyünün %51’den azı hisse senedi olan tüm bu fon tipleri, HSYF istisnası dışında kaldığı için borsa rayici ile değerlemeye tabidir.
- Borsa Rayicinin Olmaması Durumu
VUK Madde 279’da ayrıca bir istisna belirtilmiştir:
“Borsa rayici yoksa veya borsa rayicinin muvazaalı olarak oluştuğu anlaşılırsa değerlemeye esas bedel, menkul kıymetin maliyet bedeline vadesinde elde edilecek gelirin (kur farkları dahil) iktisap tarihinden değerleme gününe kadar geçen süreye isabet eden kısmının eklenmesi suretiyle hesaplanır.”
Dolayısıyla, eğer bir fonun günlük birim fiyatı (borsa rayici) oluşmamışsa (nadiren karşılaşılan bir durumdur), ilgili döneme isabet eden kıst getiri hesaplanarak fonun alış bedeline eklenmek suretiyle değerleme yapılır.